Công trình của số này
Nhà Ba Gian Ở Gia Lâm
Mỗi số một công trình, kể từ lúc còn là mảnh đất trống. Số này: một ngôi nhà một tầng dựng lại từ gỗ lim của ông bà, và cái hiên suýt nữa không được xây.
“Chúng tôi xây một ngôi nhà ít phòng hơn, để có một chỗ cả nhà muốn ngồi cùng nhau.”
Bài chính · 14 trang
Từ mảnh đất trống đến ba gian nhà
Bài: Phạm Thu Hà · Ảnh: Đỗ Minh Long · Đọc trong 18 phút
Mảnh đất nằm cuối một con ngõ ven đê, sau lưng là ruộng rau muống và một cái ao không ai nhận. Tháng Tư năm 2022, khi anh Trần Văn Toàn đưa kiến trúc sư tới xem, trên đất chỉ có một cây nhãn và đống gạch vỡ của ai đó đổ trộm. Gia đình anh cần một chỗ ở cho năm người, gồm cả mẹ anh, và muốn một ngôi nhà “như nhà ở quê” — không ai trong nhà nói được như thế nghĩa là gì.
Kiến trúc sư Lê Quang Vũ dành ba buổi đầu không vẽ gì. Anh hỏi cả nhà dậy lúc mấy giờ, ai nấu cơm, khách tới thường ngồi đâu, bọn trẻ học bài ở đâu. Câu trả lời cuối cùng dẫn tới một kiểu nhà rất cũ: ba gian1, một tầng, mặt quay về hướng nam, trước nhà là hiên và sân gạch.
1Ba gian: kiểu nhà Bắc Bộ chia bằng bốn vì kèo thành ba khoang. Gian giữa để thờ và tiếp khách, hai gian bên để ngủ và chứa đồ.
2Mảnh đất 312 m² mua năm 2022. Tiền đất không tính vào chi phí 2,3 tỷ ở hồ sơ trang 18.
Bản vẽ đầu tiên không phải của kiến trúc sư mà của chính chủ nhà: một ngôi nhà ba tầng, mỗi đứa con một phòng, tầng ba có phòng thờ và sân phơi. Anh Vũ đặt nó cạnh bản vẽ của mình trên bàn và hỏi một câu duy nhất: “Mười năm nữa hai đứa đi học xa, ba tầng này ai ở?”
Từ đó tới bản được xây mất bảy lần sửa3. Mỗi lần, ngôi nhà mất đi một thứ — một phòng ngủ, một nửa tầng, cái ga-ra — và được thêm một thứ khác: ô cửa sổ thấp ngang tầm người ngồi, bậc thềm đủ rộng để ngồi, khoảng sân đủ phơi một nong thóc.
3Bản vẽ đầu tiên có ba tầng, 240 m² sàn. Bản thứ bảy — bản được xây — còn 168 m², một tầng và một gác lửng.
Bản vẽ tay khổ A2, bút chì 2B trên giấy can. Kiến trúc sư giữ thói quen vẽ tay cho mọi buổi gặp chủ nhà: “Vẽ máy thì người ta tưởng đã chốt rồi, không dám cãi.”
Gỗ là chuyện tình cờ. Nhà cũ của ông bà bên nội ở Hưng Yên (Thái Bình cũ) sắp bị dỡ để làm nhà mới, và bộ khung lim trong đó — dựng từ năm 1962 — sắp được bán cân cho một xưởng đồ gỗ4. Anh Toàn thuê xe tải chở cả bộ về Gia Lâm, không biết sẽ dùng vào đâu. Bản vẽ lần thứ năm đổi hẳn khẩu độ các gian cho vừa với những cây cột ấy.
Ngôi nhà vì thế không vuông vức: gian giữa rộng 3,6 m, hai gian bên 3,1 m, đúng như nhà ông bà. Mái ngói mũi hài hạ thấp ở hai đầu hồi, hiên sâu, và buổi trưa tháng Bảy trong nhà mát hơn ngoài sân gần năm độ5.
4Gỗ lim tháo từ nhà cũ của ông bà bên nội ở Hưng Yên (Thái Bình cũ): 11 cột, 4 vì kèo. Hai thợ mộc bào lại mất 23 ngày.
5Đo ngày 14/7/2025, 14 giờ: ngoài sân 37,5°C, gian giữa 32,8°C, không bật điều hoà.
Cuộc tranh luận kéo dài nhất không phải về tiền mà về cái hiên. Hiên sâu 2,4 m lấy mất 12 m² trong nhà — đúng bằng một phòng ngủ nhỏ. Chị Hạnh nhớ lại:
“Tôi đòi một phòng ngủ, anh ấy vẽ cho tôi một cái hiên. Chúng tôi cãi nhau ba tháng — và may quá, tôi thua.”
— Nguyễn Thị Hạnh, 41 tuổi, giáo viên, chủ nhà Ba Gian
Thứ thuyết phục chị không phải bản vẽ mà là một buổi chiều. Anh Vũ mượn hiên nhà một người quen trong làng, sâu đúng 2,4 m, kê bộ bàn ghế và mời cả nhà ngồi uống nước từ bốn giờ tới lúc tắt nắng. Mưa rào đổ xuống giữa chừng; không ai phải đứng dậy.
Buổi họp thứ bảy, chị Hạnh tự tay gạch phòng ngủ thứ tư khỏi bản vẽ.
2,3 tỷ đã đi về đâu
Nhà gỗ tái sử dụng thường bị nghĩ là rẻ. Ở Ba Gian thì ngược lại: tiền gỗ gần như bằng không, nhưng công bào, vá mộng và dựng lại chiếm gần một phần tư ngân sách. Dưới đây là bảng quyết toán chủ nhà đồng ý công bố, làm tròn tới chục triệu.
| Hạng mục | Tỉ trọng | Chi phí |
|---|---|---|
| Móng, khung, tường gạch | 48% | 1,1 tỷ |
| Mộc: bào, dựng lại gỗ lim | 23% | 540 triệu |
| Mái ngói hai lớp | 9% | 210 triệu |
| Hoàn thiện, lát nền | 8% | 190 triệu |
| Điện, nước, giếng khoan | 7% | 160 triệu |
| Phí thiết kế, giám sát | 4% | 100 triệu |
| Tổng | 2,3 tỷ |
Khoản tiết kiệm lớn nhất đến từ thứ không làm: không trần thạch cao, không trát tường hồi, không điều hoà ở gian giữa. Khoản vượt dự toán lớn nhất là mộc — dự tính 380 triệu, thực tế 540 triệu, vì bốn cây cột bị mối ở chân phải nối lại bằng mộng đuôi én.
Mười ba tháng sau ngày dọn vào
Mặt Bằng quay lại Gia Lâm vào cuối tháng Tám. Anh Toàn đang thay dây phơi ngoài sân, chị Hạnh pha trà ngoài hiên — tất nhiên. Sáu câu hỏi, câu trả lời giữ nguyên lời chủ nhà.
Ghi chú của toà soạn
Mọi công trình trên Mặt Bằng đều được quay lại sau ít nhất một năm sử dụng. Chúng tôi không đăng bài về nhà chưa có người ở — ảnh đẹp ngày bàn giao chưa nói được nhà có dễ sống không.
Phỏng vấn ngày 28/8/2026 tại Gia Lâm. Số liệu tiền điện do chủ nhà cung cấp theo hoá đơn.
Mười ba số đã ra
Người đăng ký theo năm nhận trọn kho số cũ. Số trang ghi bên phải là trang mở đầu bài chính của từng số.
- 13Nhà ống rộng 3,9 mHải Phòng · 08/2026 · 72 trangtr. 12
- 12Trường mầm non mái đấtPhú Thọ · 07/2026 · 68 trangtr. 10
- 11Căn tập thể 42 m² cho bốn ngườiHà Nội · 06/2026 · 64 trangtr. 14
- 10Homestay tre bên suốiMộc Châu · 05/2026 · 70 trangtr. 12
- 9Chợ phiên có mái cheĐồng Văn · 04/2026 · 76 trangtr. 16
- 8Nhà vườn cho ba thế hệHuế · 03/2026 · 72 trangtr. 12
- 7Xưởng may thành thư việnThủ Dầu Một · 02/2026 · 66 trangtr. 10
- 6Nhà gạch thông gióQuảng Ngãi · 01/2026 · 64 trangtr. 12
- 5Nhà khung thép dựng trong 45 ngàyĐà Lạt · 12/2025 · 68 trangtr. 14
- 4Nhà bè trên sông HậuChâu Đốc · 11/2025 · 70 trangtr. 12
- 3Nhà thờ họ dựng lại sau bãoNinh Bình · 10/2025 · 64 trangtr. 10
- 2Quán cà phê trong lò gạch cũVĩnh Long · 09/2025 · 66 trangtr. 12
- 1Nhà đất nện đầu tiênPhan Rang · 08/2025 · 60 trangtr. 8
Nhận Mặt Bằng mỗi tháng
Mỗi số là một bản PDF dàn trang khổ A4, 64–80 trang, gửi vào ngày mùng 5 hằng tháng. Đọc trên máy tính bảng như tạp chí in, hoặc in ra — kèm theo là mặt bằng và mặt cắt của công trình ở khổ A3, đủ nét để trải lên bàn mà xem.
Ảnh: Siborey Sean, Howard Walsh, Tien Vu Ngoc trên Unsplash.